برای اینکه با رنگ آمیزی چوب و اصول آن آشنا شوید در ابتدا باید بدانید رنگ چوب چیست؟ رنگ چوب یک مایع دارای رنگ است که با وسایل مخصوص روی سطح چوب می‌زنند. این رنگ منحصربه‌فرد می‌تواند از آسیب‌های چوب جلوگیری کند. همچنین از حمله موریانه‌ها، انواع کپک‌ها و… نیز جلوگیری به عمل می‌آورد.

بیشتر چوب‌های قدیمی نیاز به تزیین دارند و رنگ‌آمیزی چوب می‌تواند برای آن‌ها زیبایی بیافریند. تولیدکنندگان انواع رنگ مخصوص چوب سعی می‌کنند باتوجه‌به جنس چوب بهترین رنگ را ارائه دهند. یکی از چالش‌های بزرگ پروژه‌های رنگ آمیزی انتخاب یک رنگ مناسب برای رنگ‌آمیزی چوب است. رنگ‌های چوب انواع مختلفی دارند. آن‌ها دارای فرمولاسیون منحصربه‌فرد هستند. هر رنگ ممکن است برای یک جنس چوب مناسب باشد. مواد تشکیل‌دهنده رنگ‌ها شامل گزینه‌های زیر می‌شوند:

• رنگ‌دانه
• چسب
• یک حلال

انواع رنگ‌ برای چوب را بشناسید!

رنگ‌های مخصوص رنگ ‌آمیزی چوب از نظر تنوع متفاوت هستند. در زیر به بررسی بعضی از انواع رنگ می‌پردازیم.

رنگ‌های بر پایه آب

همان‌طور که از نام آن پیداست حلال این نوع رنگ آب است. این نوع رنگ با نام‌های دیگر مثل رنگ لاتکس نیز شناخته می‌شوند. تولیدکنندگان این رنگ برای ساخت آن از روغن یا مواد شیمیایی خشن استفاده نمی‌کنند. ترکیبات عالی در این نوع رنگ پایین است. کاربرد این رنگ برای رنگ‌آمیزی داخل چوب است. از ویژگی‌های این رنگ حفظ نرمی چوب است؛ لذا این رنگ قابل‌استفاده برای روی چوب نیست.

از لحاظ قیمت این رنگ جزء رنگ‌های مناسب است. این نوع رنگ دارای تنوع بالایی است و هم رنگ براق و هم مات آن در بازار موجود است. این رنگ‌ها دارای رزین کمی هستند؛ لذا نور را از سطح چوب منعکس نمی‌کنند و تقریباً مخملی به نظر می‌رسند. از نقاط ضعف این‌گونه رنگ‌ها این است که از نظر محافظت در سطح مطلوبی نیستند. کاربرد آن‌ها بیشتر برای مبلمانی است که جنبه تزیینی دارند.

رنگ بر پایه روغن

یکی دیگر از رنگ‌های مخصوص رنگ آمیزی چوب، رنگ‌های پر پایه روغن است. این رنگ‌ها حاوی رنگ‌دانه‌های رنگی، چسب، روغن بذر کتان است که از رقیق‌کننده‌های حاوی نفت برای آن‌ها استفاده می‌شود. رنگ موردنظر جزء رنگ‌ها بادوام کافی است. لایه‌های این رنگ بسیار سفت و محکم هستند و از چوب به‌خوبی محافظت می‌کنند. این نوع رنگ نسبت به رنگ قبلی هزینه بالاتری دارد و خشک‌شدن آن کمی زمان بر است.

از نکات ایمنی این نوع از رنگ‌ها این است که به دلیل بخارات سمی آزاد باید تهویه مناسب را برای محیط منزل در نظر گرفت. همچنین باید از وسایل اطراف در برابر بخارهای سمی به‌خوبی محافظت کنید. از دیگر نکاتی که باید در نظر گرفت این است تا جایی که امکان دارد رنگ‌آمیزی چوب در محیط آزاد انجام شود. با این عمل شما و وسایل منزل از بخارات سمی در امان می‌مانید.

آشنایی با رنگ اکریلیک

یکی از پرکاربردترین رنگ‌ها برای رنگ‌آمیزی انواع سطح چوبی این نوع رنگ است. در واقع این رنگ جزء رنگ‌های ایده‌آل برای سطوح چوبی است. زمانی که این رنگ را به کار می‌برید به‌راحتی روی سطح پخش می‌شود و یک لایه صاف و براق با جلوه‌ای بی‌نظیر ایجاد می‌کند. این نوع رنگ به‌آسانی خشک می‌شود. از دیگر ویژگی‌های این رنگ این است که در برابر انواع ترک از دوام کافی برخوردار است. محصول موردنظر برای وسایل کوچک کاربرد بیشتری دارد. از جمله این لوازم می‌توان به میز کنسول، قاب و… اشاره کرد.

آشنایی با رنگ گچی برای چوب

یکی دیگر از رنگ‌های جدید در صنعت رنگ آمیزی چوب رنگ‌های گچی است. رنگ گچی حاوی رنگ‌دانه‌های گچ است. حلال آن چسب و آب است و جزء رنگ ضخیم و بادوام است. از ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن این است که خیلی زود خشک می‌شود. اگر قصد ارائه یک پروژه در زمینه رنگ‌آمیزی چوب را دارید این رنگ گزینه مناسبی است؛ زیرا خیلی زود خشک می‌شود. رنگ کردن چوب با رنگ‌های گچی نیاز به تخصص دارد؛ زیرا در رنگ آمیزی گچی باید تکنیک‌های خاصی را در نظر بگیرید.

مراحل رنگ آمیزی چوب؛ از آماده‌سازی تا اجرای رنگ

برای رسیدن به یک نتیجه کاملا حرفه‌ای، توصیه می‌کنیم تمامی مراحل زیر را با دقت زیاد انجام دهید:

سنباده‌کاری؛ اولین قدم برای یک سطح صاف و یکدست

قبل از شروع رنگ‌کاری، باید سطح چوب را کاملا صاف و آماده کنید. برای این کار، یک سنباده ۲۲۰ بردارید و آن را روی تمام قسمت‌های چوب بکشید. اگر با سنباده‌ها آشنایی کافی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم قبل از هر چیزی مقاله انتخاب بهترین سنباده برای هر پولیش را مطالعه کنید.

سنباده را با فشار یکنواخت حرکت دهید و هیچ بخشی از سطح را جا نیندازید. هدف این مرحله، از بین بردن زبری‌ها، ناهمواری‌های جزئی و برجستگی‌های سطح چوب است تا در ادامه، رنگ به‌صورت یکنواخت روی کار بنشیند. در پایان، سطح چوب را با دست لمس کنید. اگر هنوز قسمت زبر یا برجسته‌ای احساس می‌کنید، همان بخش را دوباره سنباده زنی کنید. سپس گردوغبار باقی‌مانده را کاملا پاک کنید تا سطح برای مرحله بعد آماده باشد.

بتونه‌کاری؛ چطور ترک، سوراخ و ناهمواری‌های چوب را محو کنیم؟

بعد از سنباده‌کاری، تمام ترک‌ها، سوراخ‌ها، شیارها و فرورفتگی‌های سطح را با بتونه مناسب چوب پر کنید. بتونه را کمی بیشتر از سطح ایراد قرار دهید تا بعد از خشک شدن، امکان صاف‌کاری آن وجود داشته باشد.

اگر حفره یا ترک عمیق است، کار را در چند لایه انجام دهید. چون بتونه هنگام خشک شدن مقداری جمع می‌شود و ممکن است فرورفتگی دوباره نمایان شود. بعد از خشک شدن کامل هر لایه، سطح را با سنباده صاف کنید و در صورت باقی ماندن گودی، دوباره بتونه بزنید. در پایان باید سطح کاملا هم‌سطح و بدون ترک، سوراخ یا فرورفتگی باشد.

شاپان‌کاری؛ چطور به چوب رنگ و جلوه طبیعی بدهیم؟

شاپان‌کاری که با هدف تغییر رنگ زمینه چوب و ایجاد رنگی تیره‌تر یا گرم‌تر انجام می‌شود، یک مرحله اختیاری است و برای همه انواع چوب انجام نمی‌شود. در این مرحله می‌توانید رنگ زمینه چوب را تغییر دهید و به آن رنگ دلخواه بدهید.

این کار بیشتر برای چوب‌های روسی کاربرد دارد. زیرا رنگ روشن و کرم آن‌ها امکان تغییر به رنگ‌های تیره‌تر را به‌خوبی فراهم می‌کند.

در مقابل، برای چوب‌هایی مثل راش و بلوط معمولا شاپان‌کاری کمتر انجام می‌شود. زیرا در بسیاری از این موارد هدف آن است که رنگ و بافت طبیعی خود چوب حفظ و دیده شود. بعد از اجرای شاپان، سطح را با پارچه به‌خوبی پاک کنید تا شاپان اضافی گرفته شود. سپس قبل از رفتن به مرحله بعد، اجازه دهید سطح کاملا خشک شود. حدود ۷ تا ۸ ساعت زمان بدهید تا بخارات بنزین موجود در شاپان خارج شود. عجله در این مرحله می‌تواند در اجرای پوشش‌های بعدی مشکل ایجاد کند.

سیلرکاری؛ لایه‌ای برای حذف منفذهای ریز

بعد از خشک شدن شاپان، نوبت به اجرای سیلر می‌رسد. این کار را می‌توان با قلم‌مو یا پیستوله انجام داد. اما پیستوله انتخاب مناسب‌تری است؛ زیرا تماس و مالش قلم‌مو می‌تواند بخشی از شاپان را از روی سطح چوب پاک کند.

برای اجرای سیلر، آن را با تینر ۱۵۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ ترکیب کنید. معمولا در هوای گرم از تینر ۱۵۰۰۰ و در هوای سرد از تینر ۲۰۰۰۰ استفاده می‌شود. نسبت ترکیب نیز بسته به نوع سیلر، اغلب ۲ به ۱ یا ۳ به ۱ است. سیلر منافذ بسیار ریز چوب را که در مرحله بتونه‌کاری پر نشده‌اند، می‌بندد و سطح را برای ادامه رنگ آمیزی چوب آماده می‌کند. همچنین پرزهای ریز چوب را بعد از خشک شدن برجسته می‌کند تا بتوان آن‌ها را در مرحله سنباده‌کاری به‌راحتی از بین برد.

این لایه سیلر باعث می‌شود رنگ نهایی کمتر جذب چوب شود و یکنواخت‌تر روی سطح قرار بگیرد. بعد از اجرای سیلر، در تابستان حدود ۴ ساعت و در زمستان حدود ۸ ساعت برای خشک شدن آن زمان در نظر بگیرید.

سنباده‌کاری دوباره؛ رسیدن به سطحی نرم و یکنواخت

بعد از خشک شدن کامل سیلر، نوبت به سنباده‌کاری سطح می‌رسد. برای این کار می‌توانید از سنباده ۲۲۰ کارکرده یا سنباده ۴۰۰ نو استفاده کنید. اگر از سنباده ۲۲۰ استفاده می‌کنید، بهتر است کارکرده باشد تا زبری آن کمتر شده و لایه سیلر را بیش از حد نساید.

سنباده را با فشار کم روی سطح بکشید. هدف این مرحله فقط از بین بردن پرزهای برجسته و زبری‌های ایجادشده بعد از سیلر است، نه برداشتن خود سیلر. بنابراین به محض صاف شدن سطح، سنباده‌کاری را متوقف کنید.در پایان، تمام سطح را با باد تمیز کنید یا با یک پارچه تمیز گردوغبار آن را کاملا بگیرید. سطح باید بدون هیچ‌گونه خاک و ذرات سنباده آماده اجرای رنگ باشد.

سیلرکاری و سنباده زدن را سه مرتبه دیگر تکرار کنید و در پایان، سطح را با سنباده ۸۰۰ به‌آرامی پرداخت کنید تا آخرین زبری‌های باقی‌مانده نیز از بین برود. بعد از پاک کردن کامل گردوغبار، سطح برای اجرای رنگ آماده است و می‌توانید ادامه رنگ آمیزی چوب را انجام دهید.

رنگ‌کاری؛ چطور یک لایه رنگ تمیز و یکنواخت اجرا کنیم؟

قبل از شروع، رنگ را به‌خوبی مخلوط و در صورت نیاز با تینر مناسب همان رنگ رقیق کنید تا غلظت آن برای ابزار مورد استفاده مناسب باشد. رنگ را به‌صورت لایه‌های نازک و یکنواخت اجرا کنید و از ریختن حجم زیادی از رنگ روی یک قسمت خودداری کنید. زیرا باعث شره و جمع شدن رنگ می‌شود. اگر با پیستوله کار می‌کنید، حرکت دست باید یکنواخت و با سرعت ثابت باشد و پاشش‌ها کمی روی هم قرار بگیرند تا سطح بدون خط و لکه پوشش داده شود.

پس از اجرای لایه اول، اجازه دهید رنگ کاملا خشک شود. اگر پوشش یا یکنواختی موردنظر به دست نیامده بود، لایه بعدی را اجرا کنید. در نهایت، سطح باید پوششی یکدست و بدون شره، لکه و رد ابزار داشته باشد.

کیلرکاری؛ آخرین لایه برای محافظت و زیبایی بیشتر

در آخرین مرحله، برای ایجاد لایه محافظ و پوشش نهایی می‌توانید کیلر را با تینر ۱۰۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ ترکیب کنید. سپس مخلوط آماده‌شده را با پیستوله به‌صورت یکنواخت روی سطح اجرا کنید. هنگام پاشش، لایه کیلر را بیش از حد ضخیم نزنید تا روی سطح شره نکند و ظاهر نهایی کار یکدست باقی بماند.

بعد از اجرای کیلر، اجازه دهید پوشش کاملا خشک شود. این لایه علاوه بر محافظت از رنگ و سطح چوب، ظاهر نهایی کار را نیز بهتر و یکدست‌تر می‌کند. بعد از پایان رنگ آمیزی چوب، عجله نکنید و اجازه دهید آخرین لایه کاملا خشک و سخت شود. برای اطمینان، ابتدا سطح را از یک قسمت کم‌دید بررسی کنید. اگر هنوز حالت چسبناک دارد، زمان بیشتری برای خشک شدن لازم است.

کدام ابزار رنگ آمیزی چوب مناسب است؟ قلمو، غلطک یا پیستوله؟

انتخاب ابزار روی کیفیت نهایی رنگ تاثیر مستقیم دارد. هر ابزار برای نوع خاصی از کار مناسب‌تر است:

• قلمو برای رنگ کردن قطعات کوچک، لبه‌ها، گوشه‌ها و قسمت‌هایی که دسترسی به آن‌ها با ابزارهای دیگر سخت است، کاربرد دارد. کنترل رنگ با قلمو آسان است. اما اگر رنگ بیش از حد رقیق یا ضخیم باشد، ممکن است رد قلم روی سطح باقی بماند.
• غلطک برای قطعات بزرگ و سطوح نسبتا صاف مناسب است و می‌تواند رنگ را سریع‌تر از قلمو پخش کند. برای رسیدن به نتیجه بهتر، باید غلطک را بیش از حد به رنگ آغشته نکنید و با فشار یکنواخت روی سطح حرکت دهید.
• پیستوله رنگ را به‌صورت ذرات ریز روی سطح می‌پاشد و برای قطعات بزرگ، سطوح صاف و زمانی که پوشش یکدست و بدون رد ابزار می‌خواهید، انتخاب مناسبی است.

نکات مهم و آموزش رنگ آمیزی چوب با پیستوله

برای شروع، ابتدا رنگ را با تینر مناسب همان رنگ به غلظت قابل پاشش برسانید و آن را از صافی عبور دهید تا ذرات و ناخالصی‌ها باعث گرفتگی نازل نشوند. سپس نازل و فشار هوای پیستوله را متناسب با نوع رنگ تنظیم کنید. قبل از شروع روی یک تکه چوب آزمایشی پاشش کنید تا الگوی خروجی و میزان پاشش مناسب باشد.

پیستوله را حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر از سطح فاصله دهید و هنگام پاشش، دست را با سرعت ثابت و موازی سطح حرکت دهید. ماشه را قبل از رسیدن به لبه قطعه فشار دهید و بعد از عبور از لبه رها کنید تا رنگ در ابتدا و انتهای مسیر جمع نشود. هر بار حدود ۵۰ درصد مسیر قبلی را پوشش دهید تا سطح بدون نوار و قسمت‌های کم‌رنگ باقی بماند.

رنگ را در چند لایه نازک اجرا کنید و برای لایه بعدی، منتظر خشک شدن مناسب لایه قبلی بمانید. اگر رنگ روی سطح جمع شد یا شره کرد، معمولا مقدار پاشش زیاد، فاصله نامناسب یا حرکت کند دست باعث آن شده است. برای یادگیری دقیق‌تر تکنیک‌های تنظیم پیستوله، فاصله مناسب، فشار باد، رقیق‌کردن رنگ و نحوه صحیح پاشش، می‌توانید به مقاله پاشش رنگ‌های چوب با پیستوله مراجعه کنید.

نتیجه‌گیری

رنگ‌آمیزی چوب زمانی نتیجه حرفه‌ای خواهد داشت که از آماده‌سازی سطح تا اجرای رنگ و کیلر، هر مرحله با دقت و ترتیب درست انجام شود. انتخاب رنگ و ابزار مناسب و رعایت زمان خشک‌شدن هر لایه نیز در ایجاد سطحی صاف، یکدست و بادوام اهمیت زیادی دارد.